Czy zastanawiałeś/aś się jak jeść, aby cieszyć się zdrowiem na dłużej? Jednym z elementów, który z punktu widzenia psychologii wpływa na zdrowe odżywianie się są style jedzenia. Jeśli jesteś ciekawy/a jaki jest Twój styl sprawdź poniżej 😉

Z tego wpisu dowiesz się:

• Prawidłowe style jedzenia
  • Styl punktowy i styl przedziałowy
  • Styl wisceralny (dolny) i zmysłowy (górny)
  • Styl rytmiczny i nierytmiczny
• Nieprawidłowe style jedzenia

Jedzenie jest podstawą naszego życia. Bez energii nie jesteśmy w stanie funkcjonować, dlatego każdego dnia jemy różnorodne posiłki. Czy wiesz w jaki sposób podejmujesz decyzje dotyczące swojego odżywiania? Wydaje nam się, że podejmujemy świadome decyzje dotyczące swojej diety. Niestety nie zawsze tak jest. Dopóki jesteśmy wypoczęci, a nasze baterie są naładowane podejmowanie decyzji nie sprawia nam problemu. Jednak gdy jesteśmy zmęczeni nasz mózg przechodzi w tryb automatyczny. Kiedy działamy jak automat w naszej głowie aktywują się zapisane schematy zachowań. W psychologii nazywamy je schematami behawioralnymi. Przykładem schematów behawioralnych są style jedzenia.

Schematy to coś, co powstaje w nas przez wiele, wiele lat, już od urodzenia. Na przestrzeni lat, w wyniku powtarzania tych samych czynności w podobnych warunkach, schematy się w nas utrwalają. Na szczęście na schematy można wpływać dzięki tworzeniu nowych nawyków. Jednak nowe nawyki tak jak schematy potrzebują czasu, aby wdrukować się w naszą głowę.

Style jedzenia dzielimy na prawidłowe oraz nieprawidłowe. Prawidłowe style jedzenia ułatwiają utrzymanie prawidłowej sylwetki, natomiast te nieprawidłowe mogą przyczyniać się do rozwoju zaburzeń odżywiania lub otyłości. Oprócz tego można wskazać styl zalecany, czyli jedzenie intuicyjne. Przeczytasz o nim w innym poście 🙂

Prawidłowe style jedzenia

W kategorii prawidłowych stylów jedzenia wyróżniamy 3 różne opcje. Twoje odżywianie może być na przykład punktowe, dolne oraz rytmiczne. A odżywianie innej osoby może okazać się przedziałowe, górne i nie rytmiczne. Istnienie różnych styli doskonale wyjaśnia dlaczego niektóre osoby nie mają problemu w jedzeniu zgniecionej kanapki na przystanku autobusowym, a inne osoby potrzebują pięknie wyglądającej potrawy. Jesteśmy różni! I dopóki nasz styl jedzenia nie prowadzi do choroby, warto jeść zgodnie z nim 🙂

Styl punktowy i styl przedziałowy

Podział styli jedzenia na styl punktowy i styl przedziałowy wynika z grupy produktów jakie dana osoba jest w stanie zjeść na dany posiłek.

Styl punktowy

Jeśli lubisz jeść podobne potrawy na podobne posiłki to prawdopodobnie odżywiasz się w sposób punktowy.

Osoby o punktowym stylu odżywiania się często mają problem z rezygnacji z ulubionego posiłku. Jeśli osoba o punktowym stylu jedzenia zawsze je na śniadanie owsiankę, to gdy jej zabraknie może postanowić pominąć posiłek. W końcu to owsianka jest jedynym słusznym sposobem na śniadanie! Styl punktowy może ułatwiać utrzymywanie prawidłowej masy ciała poprzez zmniejszenie ilości kilokalorii (omijanie posiłków). Niestety może również ułatwiać wprowadzanie nadmiernych restrykcji żywieniowych, które z kolei mogą przypominać zaburzenia odżywiania (np. ortoreksję). Innym minusem stylu punktowego mogą być niedobory żywieniowe w przypadku zbyt małej różnorodności spożywanych produktów. Jedzenie zawsze tego samego na każdy posiłek powoduje, że ilość produktów spożywczych przyjmowanych w ciągu tygodnia nie jest duża. To z kolei może powodować niedobory niektórych witamin i/lub minerałów.

Osoby o punktowym stylu jedzenia nie lubią eksperymentów w kuchni. Dla punktowego stylu jedzenia charakterystyczne jest ścisłe trzymanie się jadłospisów oraz przepisów. Pozwala to zawsze uzyskać tak samo smaczne potrawy ;).

Styl przedziałowy

Jeśli nie robi ci różnicy, czy na śniadanie wciągniesz owsiankę, kanapkę, zupkę chińską, czy jajecznicę, a przepisy są dla Ciebie tylko sugestią,  to prawdopodobnie masz przedziałowy styl jedzenia. Styl ten charakteryzuje się większą swobodą w wyborze produktów na dany posiłek. Brak ulubionego produktu nie jest problemem dla osoby o przedziałowym stylu jedzenia.

Niestety osoby o tym stylu maja wyższe ryzyko rozwoju nadmiernej masy ciała.

Styl wisceralny (dolny) i zmysłowy (górny)

Zastanawiałeś/aś się kiedyś dlaczego niektóre osoby są w stanie jeść jedzenie, które wygląda brzydko? Odpowiedzią są dolny i górny styl jedzenia!

Styl dolny (wisceralny)

Jeśli najważniejsze dla ciebie jest zmniejszenie uczucia głodu to prawdopodobnie masz dolny styl żywienia. Osoby o dolnym stylu jedzenia jedzą dlatego, że są głodne. Nie robi im różnicy, czy zjedzą zgniecioną kanapkę z plecaka, czy suchą bułkę z woreczka zakupioną w Lidlu. Po prostu szkoda im czasu i pieniędzy na kupowanie drogich i pięknych produktów.

Osoby o dolnym stylu jedzenia nie przejmują się w jakim otoczeniu spożywają posiłek. Są wstanie zjeść kanapkę w biegu, w aucie, w łóżku czy w sklepie. Jest to wygodne dla osób, które nie są w stanie wygospodarować miejsca oraz czasu na posiłek. Niestety może to mieć również niekorzystne skutki.

Jakie są skutki jedzenia wisceralnego?

• Mała różnorodność pokarmu, co zwiesza ryzyko niedoborów (osoby aż tak nie testują nowości)
• Szybkie jedzenie w celu zaspokojenia apetytu, zamiast odczuwania przyjemności (to może zwiększać ilość zjadanego pokarmu)
• Lenistwem w przygotowywaniu posiłków, czyli brakiem ochoty na gotowanie (np. zamiast jeść kanapkę osoba je suchy chleb popijając jogurtem

Dolny styl odżywiania się częściej występuje u osób o niższym statusie finansowym. Jest to dość logiczne. Gdy nie ma się pieniędzy spożywa się jedzenie aby przeżyć.

Styl górny (zmysłowy)

Jeśli najważniejsze dla Ciebie są wygląd, smak oraz zapach pokarmu to prawdopodobnie masz górny styl żywienia.

Dla osób o zmysłowym stylu jedzenia jest ważne również gdzie posiłek jest spożywany oraz jak on wygląda. Jedzenia na łóżku,  na korytarzu, czy w sklepie, dla osób o górnym sposobie jedzenia jest niewyobrażalne. Przeważnie potrzebują stołu, krzesłom i talerzyka. Takie osoby wolą być głodne niż jeść byle jak. Dodatkowo osoby o zmysłowym stylu jedzenia delektują się swoimi posiłkami. Jeśli posiłek wygląda źle to wolą być głodni niż zjeść to co im się nie podoba. Dlatego też częściej są w stanie wydać dużo pieniędzy za pięknie podany posiłek w restauracji.

Dla osób o górnym stylu jedzenia posiłki są przyjemnością. Czerpią one radość z odkrywania nowych smaków, zapachów, czy pięknego wyglądu pokarmu. Lubią biesiadowanie, a imprezy rodzinne z pełny, stołem są dla nich spełnieniem marzeń. Takie osoby często testują nowe potrawy. Na przykład na weselu chętnie spróbują wszystkie potrawy ze stołu.  Niestety to może zwiększać ryzyko otyłości. Przy braku czasu może tu również częściej pojawiać się gotowe jedzenie ze sklepu. Z drugiej strony duże zwracanie uwagi na wygląd potraw może przyczyniać się do nie jedzenia, gdy nie występują sprzyjające warunki.

Jakie są skutki jedzenia zmysłowego?

• Osoby jedzące w sposób zmysłowy często delektują się posiłkami. W wyniku tego jedzą znacznie wolniej, co może pomagać w odczuwaniu sytości. Badania jednak nie potwierdzają tego, że ogranicza to ryzyko otyłości. Dopiero wolne jedzenie w połączeniu z wiedzą żywieniową pozwala w lepszej kontroli wagi
• Osoby o zmysłowym sposobie jedzenia są w stanie zapłacić więcej za piękne posiłki
• Osoby o zmysłowym stylu jedzenia mogą zjadać więcej perzy braku wiedzy na temat żywienia. Wybierają one smaczne i piękne produkty, a więc te bardziej bogate w tłuszcze i cukry.
• Osoby o zmysłowym stylu jedzenia mogą mieć mniej zróżnicowany jadłospis z powodu mniejszej ilości akceptowanych pokarmów. Z drugiej strony jednak ochota próbowania nowości może zwiększać rodzaje spożywanych produktów spożywczych

Ciekawą obserwacją jest to w jaki sposób warunki ekonomiczne wpływają na to w jaki sposób odżywiamy się. Osoby o niższym statusie ekonomicznym mają szerszą kategorie produktów, które zjadają. Częściej również jedzą w celu osiągania sytości a nie przyjemności.

Styl rytmiczny i nierytmiczny

Niektóre osoby nie są w stanie wytrzymać bez śniadania o 6 i obiadu o 13. Inni natomiast mają problem ze zmuszeniem się do regularnych posiłków. A jak jest u Ciebie?

Styl rytmiczny

Jeśli jesz posiłki o regularnych porach i o podobnych wielkościach. Osoby o rytmicznym stylu jedzenia będą jadły o stałych dla siebie porach. Jeśli osoba zawsze je śniadanie o 10, to będzie na nie czekać nawet gdy wstanie o 7. Nie ma tu dużej filozofii. Jeśli łatwo trzymasz się stałych pór posiłków to Twój styl jedzenia jest rytmiczny.

Styl nierytmiczny

Jeśli trudno jest jeść Ci posiłki o regularnych porach i wielkościach prawdopodobnie przejawiasz nierytmiczny styl jedzenia. Osoby o nierytmicznym stylu jedzenia często jedzą porcje o bardzo różnych wielkościach, a ich posiłki wypadają o dziwnych porach. Nie jest to szkodliwe jeśli jesz 3-5 posiłków dziennie i nie przejadasz wielkich porcji na raz!

 

Nieprawidłowe style jedzenia

Nieprawidłowe style jedzenia to jedzenie ze względu na bodźce zewnętrzne lub bodźce emocjonalne. Nieprawidłowe style jedzenia nie polegają na uczuciu głodu, więc nie ułatwiają utrzymania prawidłowego bilansu energetycznego. Jednak o tym w innym poście :).

Znajomość swoich styli jedzenia może ułatwić Ci wprowadzanie zmian w diecie. Jeśli wiesz, że twój styl jest przedziałowy, łatwiej Ci będzie wprowadzić dużą różnorodność nowych posiłków niż osobie o punktowym stylu jedzenia. Natomiast osoby o punktowym stylu jedzenia mogą czuć się jak ryba w wodzie ściśle trzymając się diet i jadłospisów w przeciwieństwie do osób o przedziałowym stylu, które lubią eksperymentować!

 

 

Źródła:

• „Psychologiczne ograniczenia” – Wieczorkowska-Wierzbińska str. 247-255