Dla niektórych osób zmiana diety jest bardzo prosta. Inne osoby mają poważne trudności we wprowadzaniu zmian w stylu życia. Czy wiesz dlaczego trudno jest zmienić dietę?
Z tego wpisu dowiesz się:
Czym są style jedzenia?
Style jedzenia to pewne utarte schematy zachowań, które są związane z tym co i jak jemy. Oprócz „normalnych” i „korzystnych” styli jedzenia, które wspierają zachowanie zdrowia i pięknej sylwetki, istnieją też „niekorzystne style jedzenia”.
Jak działają style jedzenia?
Nasz umysł jest bardzo leniwy. Aby nie tracić swoich zasobów wprowadza wiele automatyzmów w działaniu. Te ograniczenia mają sens! Mózg, aby działać dobrze musi odcinać nadmiar bodźców, ponieważ jest ich tak dużo, że nie jest w stanie ich przetworzyć.
Style jedzenia to automatyzmy, które ograniczają nasze zastanawianie się nad tym co i kiedy zjemy. W przypadków „normalnych” styli jedzenia decydują o tym czy zjemy piękną owsiankę, czy byle jak przygotowane parówki. W przypadku „negatywnych” styli jedzenia decydują o tym jak bardzo jesteśmy wrażliwi na restrykcje lub jedzenie pod wpływem emocji.
Jakie są nieprawidłowe style jedzenia
Wyróżniamy 4 nieprawidłowe style jedzenia:
- restrykcyjny styl jedzenia
- emocjonalny styl jedzenia
- zewnętrzny styl jedzenia
- niekontrolowany styl jedzenia.
Każdy z tych niekorzystnych styli jedzenia może pojawiać się w przebiegu zaburzeń odżywiania. Mogą też wynikać z negatywnych nawyków, które był kreowane od naszego urodzenia.
Pochodzenie negatywnych styli jedzenia może być różne. Rozwiązaniem problemu negatywnych styli jedzenia są style „korzystne”, czyli jedzenie intuicyjne lub jedzenie uważa. Zmiana stylu odżywiania się jest możliwa np. dzięki terapii poznawczo-behawioralnej, własnej samoobserwacji i przyglądaniu się swojemu ciału.
Abyś sam/a był w stanie określić, czy niekorzystne style odżywiania się dotyczą ciebie, możesz zapoznać się z poniższą listą negatywnych styli jedzenia.
Restrykcyjny styl jedzenia
Restrykcyjny styl jedzenia wiąże się z ograniczeniami ilości produktów lub ilości kalorii, które osoba przyjmuje. Może pojawiać się w przebiegu zaburzeń odżywiania takich jak anoreksja, gdzie osoba ogranicza kalorie, czy ortoreksja gdzie osoba ogranicza różne grupy produktów.
Jakie są skutki restrykcyjnego stylu jedzenia?
Osoba o restrykcyjnym stylu jedzenia może nieświadomie ograniczać kalorie w swojej diecie, nawet mimo braku świadomego dążenia do mniejszej masy ciała. Niestety nadmierne restrykcje energetyczne są związane z większym ryzykiem późniejszego objadania się. Osoby, które przez długi czas ograniczają swoje kalorie są wygłodzone, co zwiększa ochotę na jedzenie i zmniejsza zdolność do odczuwania sytości.
Restrykcje prowadzą więc do upośledzenia naturalnej kontroli głodu i sytości i mogą prowadzić do przejadania się, a to z kolei do wzrostu masy ciała nawet pomimo „dbania o dietę” przez większość czasu.
Emocjonalny styl jedzenia
Jedzenie pełni w naszym życiu więcej ról niż samo zaspokajani głodu. Jemy, gdy inni jedzą, jemy aby świętować zwycięstwo lub aby pogodzić się z porażką. Jedzenie jest narzędziem służącym do kontaktów społecznych dając powody do spotkań. W końcu jedzenie jest również przyjemnością i świetnym odwracaczem uwagi. I właśnie dlatego wiele osób może przejawiać problem jedzenia emocjonalnego.
W jedzeniu emocjonalnym istotną rolę odkrywa brak świadomości interoceptywej, czyli zdolności do odczuwania i rozróżniania bodźców płynących od ciała. Brak świadomości własnych emocji i błędne odbieranie ich jako głód może być związany z aleksytymią, czyli niezdolnością do nazywania i odczuwania własnych emocji.
Dla osób z aleksytymią różnica pomiędzy „jestem głodny”, a „jest mi smutno” może nie istnieć. Oba wrażenia mogą być jedynie nieprzyjemnym bodźcem z ciała… A niestety bodźce pochodzące z ciała są dla nas niezbędne, ponieważ to one pozwalają zaspokajać nam nasze potrzeby. Dzięki odczuciom z ciała, wiemy kiedy zacząć posiłek i kiedy go skończyć. To dzięki naszym bodźcom wiemy, kiedy jesteśmy chorzy i potrzebujemy odpocząć. Natomiast emocje pozwalają nam troszczyć się o nas samych. Na przykład złość może być oznaką, że ktoś narusza nasze granice i konieczna jest obrona. Dlatego właśnie świadomość własnego ciała jest ważna.
Jak może wyglądać jedzenie emocjonalne?
Jeśli zdarza i się pochłonąć paczkę cukierków lub chipsów po nieprzyjemnym dniu w pracy możesz doświadczasz jedzenia emocjonalnego. Jedzenie emocjonalne to właśnie sięganie po pokarm w wyniku odczuwania nieprzyjemnych emocji takich jak złość, smutek, zmęczenie, nuda, przygnębienie, zażenowanie, czy stres. Może to być spacerowanie do szafki z przekąskami po kłótni z przyjaciółką lub przekąski w przerwach od nauki, czy projektu.
Jakie są skutki jedzenia emocjonalnego?
Jedzenie w momencie odczuwania emocji zamiast w momencie głodu może powodować przejadanie się i prowadzić do nadmiernej masy ciała. Emocje nie są dobrym wskaźnikiem dla głodu i sytości, dlatego jedzenie w odpowiedzi na złość i smutek się nie sprawdza.
Emocje są z nami cały czas i płyną w naszej głowie jak fale. Powoli narastają i powoli odpływają – o ile im pozwolimy. Sposobem na zwiększenie świadomości interoceptywnej jest trening uważności np. poprzez oddychanie lub poprzez świadome jedzenie. Dobrze też sprawdza się skala głodu i sytości, ale o tym innym razem.
Nad jedzeniem emocjonalnym warto jest zapanować! Świadomość swoich emocji i umiejętność ich regulacji w konstruktywny sposób ułatwiają życie. Pewna doza kontroli jest równie ważna…
Niekontrolowany styl jedzenia
Niekontrolowany styl jedzenia pojawia się najczęściej w przebiegu bulimii i napadowego objadania się. Charakteryzuje się utratą kontroli nad ilością i jakością pokarmów. Osoba w czasie napadu w pewnym sensie „traci świadomość” nad jedzeniem i je do momentu bólu brzucha i mdłości. W czasie napadu osoba cierpiąca na bulimie jest w stanie przyjąć nawet 7 tysięcy kalorii!
Jakie są skutki niekontrolowanego stylu jedzenia?
Osoby jedzące w sposób niekontrolowany mają wysokie ryzyko przybrania masy ciała, chociaż nie zawsze musi do tego dojść. Na przykład w przypadku bulimii osoba może w ciągu tygodnia niedojadać, a w czasie napadu uzupełniać deficyt energetyczny i w konsekwencji wychodzić na 0. Pewnym jest, że takie odżywianie się prowadzi do zaburzenia funkcjonowania układu pokarmowego powodując bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia, czy biegunki. Nie można również zaprzeczyć, że w wyniku naprzemiennego głodzenia się i utraty kontroli nad jedzeniem dochodzi do niedoborów pokarmowych, ponieważ jedzenie spożywanie w czasie napadów jest przeważnie jedzeniem wysoko przetworzonym, z małą zawartością witamin i minerałów.
Zewnętrzny styl jedzenia
Jeśli jesz, gdy inni jedzą lub wtedy, gdy widzisz pięknie wyglądające jedzenie, prawdopodobnie masz zewnętrzny styl odżywiania się. W przypadku zewnętrznego stylu jedzenia, tak jak w przypadku jedzenia emocjonalnego, sygnały głodu i sytości są niedostrzegane.
Osoby z zewnętrznym stylem jedzenia, zamiast skupiać się na tym co mówi ich ciało, skupiają się na tym co mówi otoczenie. Dlatego mogą jeść z powodu zobaczenia reklamy przepysznego pączka, albo dlatego, że koleżanka z pracy zamówiła pizzę.
Warto zauważyć, że każdy z nas je w sposób zewnętrzny i dopóki nie prowadzi on do nadmiernej masy ciała, nie jest wcale problemem 🙂
Czy style jedzenia da się zmienić?
Style jedzenia wydają się dość trwałe. Na szczęście za pomocą samoobserwacji i terapii poznawczo-behawioralnej można nad nimi zapanować!
Jeśli chcesz spróbować samoobserwacji weź kartkę i narysuj tabelkę:
Godzina | posiłek (skład) | miejsce | osoby towarzyszące | emocje/kontekst/myśli/wydarzenia.
Taką tabelkę prowadzi się co najmniej tydzień. Najlepiej jest wykorzystać kartkę papieru i mieć ją zawsz przy sobie! Jeśli nie jesteś w stanie możesz spróbować prowadzić samokontrolę w notatniku w telefonie. Jednak specjaliści dziedzinie leczenia zaburzeń odżywiania raczej skłaniają się ku papierowej wersji.
O korzystnych stylach jedzenia przeczytasz tutaj.
Źródła:
- „Psychologiczne ograniczenia” – Wieczorkowska-Wierzbińska str. 247-255
