W dzisiejszym zabieganym świecie bardzo często sięgamy po leki bez konsultacji z lekarzem/lekarką lub farmaceutą/farmaceutką. Niestety takie działanie może mieć niekorzystny wpływ na zdrowie, a w skrajnych przypadkach nawet prowadzić do śmierci.

Z tego wpisu dowiesz się:

• Czemu jedzenie może wpływać na działanie leków?
• Dlaczego warto unikać cytrusów przy lekach
• Jak suplementy diety mogą wywołać niepożądaną ciążę
• Czy grillowane jedzenie może cię zabić?

Czemu jedzenie może wpływać na działanie leków?

Nasze ciało każdego dnia przyjmuje setki substancji i związków chemicznych. Niektóre z nich są szkodliwe, a inne są niezbędne do funkcjonowania. Nie ważne jaką rolę pełnią w organizmie, nasze ciało musi je w pewien sposób przetworzyć, a następnie usunąć.

Największą rolę w usuwaniu i rozkładzie substancji chemicznych pełnią układ pokarmowy oraz wątroba. Komórki tych narządów zawierają szereg enzymów, które pozwalają usunąć nadmiar szkodliwych substancji z organizmu. Nie wszystko co łatwo dostaje się do ciała może zostać z niego łatwo usunięte. Wiele substancji szkodliwych nie rozpuszcza się w wodzie, więc nie może zostać wydalona z moczem.

Wątroba i jelita stoją na granicy tego co zjadamy i tego co zostaje wchłonięte, a następnie wykorzystane przez organizm. Jelita poprzez układ wrotny łączą się żyłą wrotną z wątrobą, dostarczając do niej większość składników odżywczych, leków oraz suplementów wchłoniętych w jelicie.

Wewnątrz komórek wątroby i jelit znajdują się enzymy, dzięki którym możliwe jest szybkie i efektywne rozkładanie, wykorzystywanie czy usuwanie substancji chemicznych. Ilość enzymów, które występują w ciele jest ograniczona. Dlatego jeśli substancja X zajmie dany enzym, substancja Y nie może już z niego korzystać.

Większość leków po przejściu przez układ pokarmowy zostaje wchłonięta w jelitach, a następnie przetransportowana do wątroby. W wątrobie przyjęte substancje zostają poddane biotransformacji. Wyróżniamy 2 fazy biotransformacji

• Reakcje pierwszej fazy, które zachodzą głównie w wątrobie dzięki enzymom cytochromu P450
  • w czasie tej reakcji nieaktywny lek przechodzi w swój aktywny metabolit, który wykazuje działanie farmakologiczne (korzystne, neutralne lub szkodliwe) na organizm
  • aktywne leki przechodzą w nieaktywne metabolity (które mogą być obojętne lub szkodliwe)
• Reakcje drugiej fazy, które umożliwiają usunięcie przyjętej substancji z organizmu np. dzięki zwiększeniu rozpuszczalności tej substancji w wodzie.

Ilość enzymów jest ograniczona, jednak niektóre z nich mogą dostosowywać się do większych wymagań otoczenia. Nasze ciało adaptuje się do zmieniających się warunków środowiska np. poprzez zmianę ilość produkowanych enzymów, co wpływa na szybkość ich działania. Na przykład alkohol jest rozkładany znacznie szybciej u osób, które przyjmują go regularnie w porównaniu do osób, które go nie piją. Osoba, która pije alkohol po raz pierwszy, prawdopodobnie poczuje go już po połowie puszki piwa. Osoba, która przyjmuje alkohol regularnie poczuje się pijana dopiero po kilku puszkach.

Walka o enzymy

Ponieważ ilość enzymów w naszym ciele jest ograniczona. Substancje chemiczne „toczą walkę” o dostęp do tych enzymów. Te które są silniejsze (mają większe powinowactwo) są rozkładane szybciej i mocniej niż te o mniejszym powinowactwie. W zależności od tego w jaki sposób lek jest metabolizowany w organizmie, jego działanie i reakcje po połączeniu z jedzeniem są inne.

Leki mają wiele dróg metabolicznych. W uproszczeniu można powiedzieć, że dzięki enzymom zostają aktywowane lub z powodu działania enzymów zostają przekształcone w bardziej szkodliwe lub neutralne (nie działające) metabolity.

• jeśli dane pożywienie przyspiesza rozkład leków mogą wydarzyć się poniższe scenariusze
  • • Lek zadziała słabiej, ponieważ obecność substancji pochodzącej z jedzenia przyspiesza metabolizm. Szybsze zużycie leków to ich słabsze działanie (im szybciej lek jest rozkładany tym krócej we krwi jest jego odpowiednie stężenie, niezbędne do działania)
    • Lek zadziała mocniej
      • przyjmujesz nieaktywny lek, który w wyniku metabolizmu zostaje przekształcony w aktywną formę. Szybsza przemiana nieaktywnej formy leku do jego aktywnej formy może zwiększyć ilość substancji ,która wpływa na nasz ciało. Może to powodować silniejsze działanie leku lub silniejsze skutki uboczne
    • Lek da silniejsze skutki uboczne
      • skutki uboczne mogą wynikać z obecności samego leku lub z obecności jego metabolitów.
        • więcej leku = silniejsze efekty uboczne
        • więcej metabolitu = silniejsze efekty uboczne przy słabszym działaniu leku

Pożywienie lub substancje chemiczne z leków mogą powodować

• • • • zwiększenie ilości enzymów
        • (szybszy rozkład aktywnego leku i jego słabsze działanie,
        • lub szybsze powstawanie aktywnego leku z jego nieaktywnego metabolitu)
      • zmniejszenie ilości enzymów
        • (wolniejsze rozkładanie aktywnego leku do nieaktywnego metabolitu, czyli silniejsze działanie leku lub
        • wolniejsze rozkładnie nieaktywnego metabolitu do aktywnego leku, czyli słabsze działanie leku)
      • zmniejszenie transportu np. lek zostaje wolniej lub słabiej wchłonięty z jelit do krwi, co zmienia jego działanie
      • zwiększenie transportu np. lek zostanie szybciej klub bardziej wchłonięty z jelit do krwi co przyspiesza lub wzmacnia jego działanie

Dlaczego warto unikać cytrusów przy lekach?

Cytrusy takie jak grejpfruty, cytryny czy limonki są bombą witaminową i dzięki zawartości B-karotenu i witaminy C, są świetne dla zdrowia skóry. Niestety zawierają również substancje chemiczne, które mogą negatywnie wpływać na metabolizm leków.

Owoc grejpfruta oraz świeżo wyciskany sok grejpfrutowy swój doskonały wpływ na zdrowie zawdzięczają miedzy innymi obecności flawonoidów np. naringeniny, kwercetyny oraz furanokumaryny (6,7 dihydroksybergamottyna, bergapten). Chociaż substancje te są dla organizmu korzystne, nadal są traktowane przez ciało jako substancje obce, które należy wydalić.

Aby wydalenie było możliwe wątroba przeprowadza szereg reakcji enzymatycznych, zmieniając formę spożytych flawonoidów. W metabolizmie flawanoidów bierze udział m.in. cytochrom P450. Niestety ten sam cytochrom odpowiada za metabolizm innych leków. Gdy cytochrom jest zajęty przez flawonoidy nie może wystarczająco szybko usuwać leku z organizmu, co z kolei może powodować wzrost skutków ubocznych związanych z przyjmowaniem leku.

Sok grejpfrutowy może ograniczyć działanie:

• Leków przeciwhistaminowych
  • sok grejpfrutowy spowalnia rozkład tych leków, przez co ich stężenie znacznie wzrasta. Nadmierne stężenie leków przeciwhistaminowych może prowadzić do zaburzeń rytmu serca
• Leków stosowanych w zaburzeniach lipidowych
  • sok grejpfrutowy podnosi stężenie statyn. Statyn to leki stosowane przy zbyt dużym stężeniu cholesterolu we krwi, które ograniczają produkcję cholesterolu w wątrobie. Inne objawy związane ze wzrostem poziomu leku w organizmie to: biegunka, miopatia (zaburzenia działania mięśni), świąd skóry oraz zaburzenia widzenia

• Leki stosowane w nadciśnieniu (blokery kanału wapniowego). Wzrost ich stężenie może w niebezpiecznym stopniu obniżyć ciśnienie krwi. Nadmiar leków we krwi może również powodować również przyspieszenie akcji serca oraz bóle głowy
• Leki przeciwwirusowe stosowane w leczeniu HIV, AIDS, (np. cyklosporyna)
• Leki stosowane w chorobie refluksowej, dyspepsji czynnościowej (np. cyzapryd)
• Leki przeciwdepresyjne (np. Serta
• Benzodiazepiny (np. midazolam, triazolam) ich nadmiar może powodować zatrzymanie akcji serca, zaburzenia oddychania a nawet zgon.

Substancje zawarte w grejpfrucie zajmują jeden z izoenzymów cytochromu P450 (CYP3A4), przez co zaczyna brakować w nim miejsca na leki. Z tego powodu stężenie leku jest zbyt wysokie.

Różne owoce cytrusowe wykazują inny wpływ na enzymy wątrobowe. Teoretycznie 4 godziny odstępu pomiędzy lekiem a owocem wydają się bezpieczne. Najlepiej jest jednak unikać spożywania grejpfrutów podczas stosowania leków. I mówię to z własnego doświadczenia. Powrót mdłości po antydepresantach połączonych z 2 grejpfrutami nie był zbyt przyjemny.

Łączenie grejpfrutów z lekami może mieć opłakane skutki, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do śmierci.

Jakie cytrusy mogą być niebezpieczne po połączeniu z lekami?

W przypadku cytrusów niebezpieczne są sweetie, kwaśne pomarańcze, pomelo oraz przygotowane z nich soki. Natomiast słodka pomarańcza jest bezpieczna.

Nawet jeśli nieprzyjemne efekty nie wystąpiły po spożyciu jednego grejpfruta, może okazać się ze kolejny przyniesie negatywne skutki. Zawartość flawonoidów różni się w zależności od pochodzenia, wielkości, pory zbioru, stopnia dojrzałości, czy koloru owocu.

Owoce, które mogą wpływać na metabolizm leków:

• karambola
• papaja
• pitaja
• kiwi
• mango
• marakuja
• granat
• rambutan
• biały grejpfrut
• pomarańcza odmiana Valencia

Sok grejpfrutowy może nawet przez kilka dni wpływać na działanie leków! Szczególnie o osób, które przyjmują go regularnie.

Jak suplementy diety mogą wywołać niepożądana ciąże

Suplementy diety mogą być fajnym dodatkiem do zdrowej i zbilansowanej diety. Zioła takie jak rhodiola, czy ashwaganda mogą służyć do regulacji snu oraz stresu, a substancje takie jak melatonina, czy chmiel mogą ułatwiać zasypianie.

Niestety rynek suplementów diety jest słabo regulowany. W przeciwieństwie do leków suplementy diety nie przechodzą ścisłych i długoletnich kontroli. I niestety bardzo często zdarza się, że suplementy diety są zanieczyszczone innymi substancjami (w niektórych przypadkach znaleziono nawet substancje zakazane w sporcie zawodowym).

Wpływ dziurawca na antykoncepcję hormonalną jako przepis na niechcianą ciążę.

 

Inne zioła, ktore mogą zaburzać działanie leków:

• Aloes
• Frangulae cortex (korzeń kruszyny)
• Rhamni purshianae cortex (kora szakłaku amerykańskiego)
• rahei radzi (korzeń rzewienia)
• Sennae folium (liść senesu)

Suplementy diety nie tylko wpływają na metabolizm leków w wątrobie. Mogą również przyczyniać się do zaburzeń wchłaniania leków oraz substancji odżywczych.

Może dochodzic do tego poprzez blokowanie transporterów w jelitach, ktore przypominaną małe dziurki, przez ktore wpadają wybrane substancję oraz poprzez pokrycie jelit śluzem, ktory uniemozliwia prawidłowe wchłanianie, blokując dostęp do ściany jelita.

Suplementy diety mogą pogorszyć wchłanianie się substancjo odżywczych oraz leków.

• Len zwyczajny
• prawoślaz lekarski
• babka lancetowata

Rośliny te powodują pokrycie jelit śluzem, który zmniejsza dostęp substancji do ściany jelita, która umożliwia wchłanianie.

Suplementy diety mogą doprowadzić do krwotoków

Jeśli bierzesz leki przeciwzakrzepowe (np. w chorobie wieńcowej lub w zakrzepicy żył) możesz niemiło się zaskoczyć niespodziewanym krwotokiem z nosa lub nasileniem krawienia miesiączkowego.

Niektóre zioła w dość silnym stopniu mogą zmniejszać krzepliwość krwi. A zbyt mała krzepliwość to doskonały przepis na zwiększone krwawienie.

Jakie zioła mogą zmniejszać krzepliwość krwi?

• imbir
• rumianek
• szałwia
• cynamon
• kumaryna
• żeńszeń
• miłorząb japoński
• czosnek
• dziurawiec
• kasztanowiec
• zurawina
• duże dwki witamin A i E
• aspiryna

Suplementy zwiększające krzepliwość krwi

• duże dawki witaminy C
• Witamina K

Czy grillowane jedzenie może cię zabić?

Grillowanie nie jest najzdrowszym sposobem na obróbkę termiczną żywności. W czasie grillowania dochodzi do wydzielania się niebezpiecznych substancji, które mogą być składnikiem dymu tytoniowego lub dymu z komina. Substancje te powstają z powodu szybkiego rozkładu białka w wysokiej temperaturze oraz spalaniu tłuszczu, który skapuje na rozgrzany węgiel.

W czasie grillowania powstają HCA, WWA, akrylamid oraz produkty reakcji Millarda o których więcej przeczytasz tutaj <klik>. Te substancje są szkodliwe dla organizmu, dlatego ten próbuje się ich szybko pozbyć. Niestety może to ograniczać działanie niektórych leków.

Przykładem takiego leku jest teofilina.

Teofilina prowadzi do rozszerzenia mięśni gładkich oskrzeli oraz mięśni gładkich w naczyniach co ułatiwa wymianę gazową. Jest to często wykorzystywane u osób z astmą lub POCH (przewlekłą obturacyjną chorobą płuc). W dużych dawkach przyspiesza akcję serca (większa siła i częstotliwość skurczów).

Teofilina jest rozkładania przez cytochrom P450 w wątrobie. Grillowane jedzenie (lub jednokrotne zapalenie papierosa) ogranicza jej metabolizm zwiększając jej stężenie we krwi.

Ilość szkodliwych substancji można ograniczyć poprzez unikanie grillowania w żywym ogniu, poprzez skrócenie czasu kontaktu z ogniem (np. wcześniejsze podgotowanie). Wybór mięsa też ma spore znaczenie! Najwięcej szkodliwych substancji powstaje  w wieprzowinie, a najmniej w kurczaku.

Źródła

• https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/inne/suplementy-diety-zawierajace-skladniki-roslinne—ryzyko-interakcji-z-lekami/
• https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/interakcje-skladnikow-grejpfruta-z-lekami/

Zajrzyj też na IG